13 mei 2020

De zon in de kijker tijdens de Internationale dag van het licht.

sun-115821920-4.jpg

De zon in de kijker tijdens de Internationale dag van het licht.

16 mei is het Internationale dag van het licht. Dus lijkt het ons een goed idee om de enige ster uit ons zonnestelsel en onze belangrijkste bron van licht in de kijker te zetten: de zon.
Wist je dat al het leven op aarde mogelijk is dankzij de warmte en het licht van de zon? Met behulp van het zonlicht kunnen planten zuurstof produceren die wij nodig hebben. Ook laat de zon het graan, groenten en fruit groeien die dienen voor ons voedsel.

Weet jij deze feiten al over de zon:

1. Warmer dan een oven.
Onze zon is zoals zoveel andere sterren een heel warme, heldere en stralende gasbol. Hij bestaat vooral uit enorme hoeveelheden waterstof en helium. Het zonlicht dat wij ontvangen, wordt door de buitenste dampkring van de zon, de fotosfeer, uitgestraald. Daar zijn temperaturen van rond de 5500 °C mogelijk. Dat is bijna 3 keer zo warm als in een hoogoven, waarin ijzer gesmolten wordt. Een pizza zou hier in minder dan een seconde gaar zijn.
Maar dat is nog niets vergeleken met de temperaturen aan de rand van de atmosfeer , de corona. Hier kan het tussen de 1 en 3 miljoen °C worden.
En in het centrum is het pas echt warm. Hier loopt de temperatuur op tot maar liefst 16 miljoen graden Celsius. Dit blijft natuurlijk een schatting want niemand kan ooit dicht genoeg bij de zon komen om het te meten.

2. 171 jaar onderweg
De zon bevindt zich op 150 miljoen kilometer afstand van de aarde. Als je die afstand met de auto zou afleggen aan een snelheid van 100 km/u, dan ben je 171 jaar onderweg. Toch is deze afstand in de ruimte heel klein.
Het licht van de zon doet er slechts 8 minuten over om ons te bereiken. Het licht van de volgende dichtstbijzijnde ster doet er 4,2 jaar over!

3. Middelbare leeftijd
Volgens wetenschappers zit de zon in de helft van haar bestaan. Als ze een mens zou zijn, zou ze nu op het hoogtepunt van haar carrière zitten.
De zon verbruikt waterstof als brandstof voor haar licht. Na vijf miljard jaar zal de voorraad zo goed als op zijn. Dan zet ze helium om in koolstof waardoor haar omvang toeneemt. Ze verandert dan in een ander type ster: de Rode reus. Mercurius, Venus en mogelijk ook onze aarde zullen dan verzwolgen worden door de zon. Geen prettig vooruitzicht maar gelukkig zijn we nog ver verwijderd van dit moment!

4. Niet zo geel
Als we je zouden vragen om de zon te tekenen, dan haal je gegarandeerd je gele kleurpotlood boven. Maar vanuit de ruimte gezien is de zon wit. Hoe komt het dan dat wij geel voor ogen hebben?
Met een prisma kun je het zonlicht splitsen in het spectrum van kleuren: rood, oranje, geel, groen, blauw, indigo en violet. Als je deze kleuren door elkaar mengt, dan krijg je inderdaad wit!
Maar nu komt het vreemde: als je naar alle fotonen kijkt die de zon uitstoot, dan blijkt ze de meeste fotonen uit te zenden in het groene deel van het spectrum! De zon lijkt alleen maar geel vanwege onze atmosfeer. Fotonen in het hogere deel van het spectrum (blauw, indigo en violet) kunnen makkelijker verstrooid raken door de dampkring dan fotonen in het lagere deel van het spectrum (rood, oranje en geel). Als de zon laag boven de horizon staat, dan hebben de fotonen een langere route af te leggen door de dampkring. Hierdoor worden meer ‘blauwe’ fotonen verstrooid, waardoor de zon rood lijkt. Als er veel smog in de lucht hangt, wordt dit effect versterkt en lijkt de zon nog roder.

5. Baantjes draaien
Net zoals wij om de zon draaien, draait de zon om het centrum van de Melkweg. Wij maken een baantje van één dag rond de zon. Het zonnestelsel doet er iets langer over, namelijk 240 miljoen jaar. Met andere woorden, de zon zal tijdens haar levensduur ongeveer 18 tot 20 keer een baan rond het centrum van de Melkweg afleggen. Sinds het bestaan van de mensheid is zij 0,0008 keer rond gegaan. 

6. Constante observaties
Het is voor ons natuurlijk belangrijk om de zon nauwlettend in de gaten te houden. Verschillende ruimtevaartuigen draaien al in een hele grote cirkel om de zon. STEREO, een project van de NASA dat in 2006 werd gelanceerd, is in staat om 3D modellen van de zon te maken. Hierdoor leren we haar steeds beter kennen. Ook de Heliospheric Observatory, gelanceerd in 1995, heeft al talloze foto’s van de zon teruggestuurd naar de aarde.
Op 10 februari van dit jaar werd de Solar Orbiter vanop Cape Canaveral gelanceerd. Het nieuwe ruimtetuig zal onze zon bestuderen door o.a. foto’s in hoge resolutie te maken. Zo willen wetenschappers vooral de poolgebieden in detail bestuderen en de achterkant van de zon in het oog houden. Leuk om te weten is dat één van de wetenschappelijke instrumenten aan boord van de Solar Orbiter gerealiseerd werd onder de wetenschappelijke leiding van de Koninklijke Sterrenwacht van België en de technische leiding van Centre Spatial de Liège. Het zal echter nog 3,5 jaar duren eer de Solar Orbiter zal aankomen in zijn juiste baan rond de Zon.

Een leuke tip die we je willen meegeven is het Zonnewijzerpark in de Molenvijvers van Genk. Hier geeft de zon op 12 unieke zonnewijzers de tijd aan. Ze hebben niet enkel een educatieve en wetenschappelijke waarde maar zijn overigens ook mooi om te zien omdat ze allemaal in de vorm van een kunstwerk zijn uitgevoerd. Zeker een bezoekje waard!