6 mei 2020

Geisers op maan Europa? Echt?

pia20025.jpg

Geisers op maan Europa? Echt?


Van alle 79 manen die planeet Jupiter – tot nu toe – telt, is Europa zonder twijfel één van de intrigerendste exemplaren. Wetenschappers beschouwen deze maan als dé plek, in ons eigen zonnestelsel, om op zoek te gaan naar buitenaards leven.
Als je Europa bekijkt, kan je zien dat ze bedekt is met een ijskap die wel 15-25 km dik is. Is daar dan leven mogelijk? Dat kan best! Want er zijn indicaties dat er zich onder die ijskap gigantische water-oceanen bevinden, tot wel 150 km diep. En wie water zegt, denkt aan … leven …

Hulp van Hubble
Stel je even voor, een ruimtetuig komt voorbij Europa en kan zomaar een watermonster nemen zonder ook maar te hoeven landen. Het lijkt haast science-fiction maar wetenschappers vermoedden dat Europa’s oceanen ‘lekken’ in de ruimte.

Observaties van onder andere de Hubble Space Telescope toonden aan dat het mogelijk was dat op Europa af en toe flinke geisers te vinden zijn. Men veronderstelde dat deze geisers water, via scheuren uit de ijskap, vanuit de ondergrondse oceaan naar boven stuwden.
Een paar jaar geleden slaagde ruimtetelescoop Hubble erin om enkele van die geisers vast te leggen op beeld. Ze reikten tot wel 200 kilometer hoog. Pas in 2019 werd bevestigd dat ze ook daadwerkelijk waterdamp bevatten.

Opmerkelijke bevindingen
Onderzoeker Lucas Paganini (NASA) vindt de aanwezigheid van waterdamp boven het oppervlak van Europa op zijn zachtst gezegd opmerkelijk. “Essentiële elementen (koolstof, zuurstof, waterstof, fosfor, zwavel en stikstof) en bronnen van energie - twee van de drie vereisten voor leven - zijn in heel het zonnestelsel wel te vinden. Maar de derde, vloeibaar water, is buiten de aarde veel lastiger te vinden.”

Verspreid over de jaren 2016 – 2017 bestudeerde Paganini met zijn collega’s Europa gedurende zeventien nachten. Uit hun onderzoek bleek dat de waterdamp boven het maanoppervlak niet altijd detecteerbaar is. Slechts op één nacht gaf Europa zo’n 2360 kg waterdamp per seconde af. Om je daar een beeld van te vormen; dat is genoeg om een Olympisch zwembad binnen enkele minuten te vullen.
In de overige nachten werd er geen waterdamp gedetecteerd. Dat wil echter niet zeggen dat er die er niet was. Men veronderstelt dat de hoeveelheden in de andere nachten te klein waren om te kunnen meten.

Nieuwe missies
Al deze gegevens – en dan zeker de mogelijkheid van het vinden van leven - smeken om verder onderzocht te worden. Met andere woorden, het is tijd om het ijzige Europa nog eens van dichterbij te bekijken en daar zijn al heel concrete plannen voor.

Met missie ‘Europa Clipper’ wil NASA niet alleen onderzoek doen naar het oppervlak van Europa en haar ijle atmosfeer. Ze wil ook meer inzicht krijgen in de processen die op deze maan spelen en vooral bekijken hoe leefbaar Europa nu werkelijk is!

Het is nog niet geheel duidelijk wanneer de sonde in een baan rond Jupiter zal gebracht worden, maar NASA heeft 2025 als lanceringsdoel gesteld. We horen je al denken, waarom kiest NASA niet voor een baan om Europa? Als dat het geval was, zou de sonde te lang in de stralingsbanden van Jupiter zitten. Deze geladen deeltjes afkomstig van het sterke magneetveld van Jupiter, zouden de elektronica en instrumenten aan boord van de Europa Clipper kunnen beschadigen of zelfs vernietigen.

De Europa Clipper zal de maan zo’n 45 keer passeren, vaak tot op nog geen 100 km boven het oppervlak. Tijdens elke passage zal er data worden verzameld en naar de aarde worden gestuurd over de ijslaag en de vermoedelijke oceanen. Een landing is nu nog niet aan de orde. Deze wordt voorzien bij een tweede missie waarbij men ook monsters wil verzamelen van het oppervlak.

Ook ruimtevaartorganisatie ESA heeft een missie om Europa te bezoeken op de planning staan. De JUpiter ICy moons Explorer, kortweg JUICE genoemd, moet in 2022 gelanceerd worden. Hoewel Ganymedes het hoofddoel is van de missie, zullen nog 2 andere Galileïsche manen, Europa en Callisto onderzocht worden. Wetenschappers hopen, door de 3 ijzige omgevingen met elkaar te vergelijken, een beter zicht te krijgen op die nodige omstandigheden voor het ontstaan van leven in ijskoude werelden.
De eerste vlucht van JUICE over Europa zal pas in 2030 plaatsvinden. Wordt dus zeker vervolgd!

 

Bronnen: Nature Astronomy – scientas.nl
https://solarsystem.nasa.gov/moons/jupiter-moons/europa/overview/
https://europa.nasa.gov/mission/about/
https://sci.esa.int/web/juice/-/59906-juice-s-secondary-target-europa